Yüksekte Çalışma Yönetmeliği 2026: Fabrika ve İnşaatlarda İSG Rehberi
İçindekiler
Yüksekte çalışma yönetmeliği 2026, zemin seviyesinden 2 metre ve üstündeki tüm çalışmaları kapsar ve işveren sorumluluklarını belirler. Doğru emniyet ekipmanları, eğitim ve önlemler ile iş kazaları %90 önlenebilir. Bu rehberde yönetmelik maddeleri özeti, zorunlu ekipmanlar, işveren ve çalışan sorumlulukları, cezalar ve vaka analizleri bulacaksınız.
FAV Mimarlık olarak 2017’den beri inşaat projelerimizde ISO 45001:2018 İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetim Sistemi uyguluyoruz. 60+ projede 0 (sıfır) yüksekten düşme kazası kaydımız vardır.
İş Güvenliği Ceza Riski ve Donanım Maliyeti Hesaplayıcısı
İSG Risk ve Maliyet Analiz Aracı (2026)
Yüksekte çalışacak personel sayısını girin; “Güvenlik Yatırımı” ile “Yasal Ceza Riskini” anında karşılaştırın.
0 ₺
0 ₺
İş güvenliği bir masraf değil, işletmenizin hayat sigortasıdır.
Yüksekte Çalışma Tanımı (2 metre ve üzeri)
Yasal Tanım
6331 Sayılı İSG Kanunu ve Yüksekte Çalışma Yönetmeliği (17.06.2013):
| “Düşme riski bulunan ve düşme durumunda yaralanma veya ölümle sonuçlanabilecek, zemin veya referans seviyesinden 2 metre veya daha fazla yükseklikteki her türlü çalışma.” |
Yüksekte Çalışma Örnekleri
- ✓ İskele montajı (bina dış cephe)
- ✓ Çatı onarımı, membran döşeme
- ✓ Asma kat inşaatı
- ✓ Elektrik direk bakımı
- ✓ Vinç operatörü (kabin 10-50 m)
- ✓ Merdiven, platform çalışması (2m+)
- ✓ Cephe temizliği (iple asılı)
- ✓ Ağaç budama (2m+ yükseklik)
❌ Yüksekte Çalışma Değil
- Zemin seviyesi çalışma
- 2 metre altı merdiven kullanımı
- Tam korkuluklu platform (düşme riski yok)
| FAV Mimarlık Uygulaması: Projelerimizde tüm 2m+ çalışmalar “Yüksekte Çalışma İzin Belgesi” ile yapılır. İşçiler her gün imza atar, emniyet ekipmanı kontrol edilir. |
Yasal Çerçeve: 6331 Sayılı İSG Kanunu
Temel Maddeler
- Madde 4: İşverenin Genel Yükümlülüğü
- İşveren, çalışanların sağlık ve güvenliğini her türlü tehlikeye karşı korumakla yükümlüdür.
- Risk değerlendirmesi yapılmalı
- Gerekli önlemler alınmalı
- Madde 17: Çalışanların Eğitimi
- İşe başlamadan önce eğitim
- Yüksekte çalışma özel eğitimi (min 16 saat)
- Yılda 1 kez tekrar eğitim
- Madde 26: İdari Para Cezaları
- Eğitim vermeme: 9,552 TL (2026)
- Ekipman vermeme: 19,104 TL
- Risk değerlendirme yok: 47,760 TL
- Ölümlü kaza: 191,040 TL + ceza davası
Yüksekte Çalışma Yönetmeliği (17.06.2013)
- Resmi Gazete: 28681 sayılı
- Ana Prensipler:
- Acil Kurtarma: Düşme sonrası 6 dakika içinde kurtarma planı
- Düşmeyi Önleme: Önce korkuluk, platform (kolektif koruma)
- Düşme Durumunda Koruma: Emniyet kemeri, yaşam hattı (kişisel koruma)
Yüksekte Çalışma Yönetmeliği Maddeleri (Özet)
Madde 5: İşverenin Genel Yükümlülükleri
| İşveren yapmalı: |
- ☑ Risk değerlendirmesi (düşme, malzeme düşmesi)
- ☑ İş planı (nasıl, ne kadar süre, kimler)
- ☑ Emniyet ekipmanı temini (ücretsiz)
- ☑ Eğitim (teorik + pratik)
- ☑ Periyodik kontrol (ekipman, iskele)
- ☑ Acil durum planı (kurtarma)
Madde 6: Çalışma Şartları
- Yasak durumlar:
- ❌ Fırtına, yağmur, sis (görüş <50 m)
- ❌ Rüzgar >40 km/saat
- ❌ Buz, kar (kaygan yüzey)
- ❌ Gece çalışma (yeterli aydınlatma yoksa)
- ❌ Elektrik hattı yakını (izolasyon yoksa)
- İzin verilebilir (önlem alınırsa):
- ✓ Hafif yağmur (kaymaz zemin + ek emniyet)
- ✓ Rüzgar <40 km/saat
- ✓ Gece (projektör aydınlatma)
Madde 7: Kolektif Koruma (1. Öncelik)
- Hiyerarşi:
- Korkuluk: 3 sıralı (üst 110 cm, orta 70 cm, alt 15 cm)
- İskele: Sertifikalı, montaj talimatına uygun
- Platform: Tam kapalı, korkuluklu
- Güvenlik ağı: Düşme mesafesi max 6 metre
| Kişisel koruma (emniyet kemeri) sadece kolektif koruma mümkün değilse! |
Madde 8: Kişisel Koruyucu Donanım
- Zorunlu ekipmanlar:
- ☑ Tam vücut emniyet kemeri (göğüs + bacak askılı)
- ☑ Şok emici (enerji sönümleyici)
- ☑ Bağlantı halatı (lanyard, max 2 metre)
- ☑ Yaşam hattı (yatay veya dikey)
- ☑ Baret (kask, çene kayışlı)
- ☑ Kaymaz ayakkabı (çelik burunlu)
Madde 9: Eğitim
- Zorunlu eğitim içeriği (min 16 saat):
- Yüksekte çalışma riskleri
- Yasal sorumluluklar
- Ekipman kullanımı (emniyet kemeri, yaşam hattı)
- Acil durum ve kurtarma
- Pratik uygulama (asılı kalma, kurtarma tatbikatı)
| Eğitim sıklığı: | Yılda 1 kez (tazeleme) |
| Sertifika: | Eğitim sonrası katılım belgesi |
Madde 10: İskele
- Gereksinimler:
- TS EN 12810 veya 12811 standardına uygun
- Montaj talimatı (üretici)
- Zemin dayanımlı (tesviye, tabla)
- Her 4 metrede bir ankraj (duvara)
- Platform genişliği min 60 cm
- 3 sıralı korkuluk
| Kontrol: Montaj sonrası + her gün + fırtına sonrası |
Madde 11: Merdiven
- Güvenli merdiven:
- Eğim: Max 75° (ideal 60-70°)
- Zemin kaymaz
- Üst sabitleme (kayma önleme)
- 2 kişi tutmalı (montaj/demontaj)
- Basamak 30 cm üstü aşılmamalı
- 3 metrenin üstü → emniyet kemeri
Madde 12: Malzeme Düşmesi Önleme
- ☑ Alt bölge bariyerleri (kırmızı-beyaz bant)
- ☑ Çevre ağı (iskele dış)
- ☑ Malzeme vinç ile (elle atma yasak)
- ☑ Moloz kanalı (boru sistemi)
Zorunlu Emniyet Ekipmanları
1. Tam Vücut Emniyet Kemeri
- Özellikler:
- Göğüs askısı + bacak askısı (5 nokta)
- CE sertifikalı (EN 361)
- Arka veya ön bağlantı halkası (D-ring)
- Ayarlanabilir (her beden)
| ❌ Bel kemeri yasak! (Düşmede iç organ hasarı) |
- Kontrol:
- Her kullanımdan önce: Yırtık, kopma, aşınma
- 6 ayda 1: Yetkilı tarafından
- Düşme sonrası: Hurdaya çıkar (tek kullanımlık)
| Fiyat: 800-2,000 TL (kaliteye göre) |
2. Şok Emici (Enerji Sönümleyici)
| İşlevi: | Düşme anında enerjiyi emer, vücuda gelen darbeyi azaltır (6 kN’dan 4 kN’a) |
| Türler: | Yırtılır kumaş (tek kullanımlık) Yaylı mekanik (çok kullanımlı) |
| Zorunluluk: | 2 metre+ serbest düşme potansiyeli varsa şart |
| Fiyat: | 300-800 TL |
Özellikler:
| Uzunluk: | Max 2 metre (serbest düşme mesafesi sınırlama) |
| Malzeme: | Çelik halat veya polyester |
| Her iki uç kanca | (karabiner, çift kilit) |
| Çift Kuyruklu (Y-Lanyard): | Sürekli bağlı kalma (bir nokta aç, diğer bağlı) |
| Fiyat: | 200-600 TL |
4. Yaşam Hattı
A. Yatay Yaşam Hattı
| Kullanım: | Çatı, asma kat montajı (yatay hareket) |
| Kurulum: | |
| Çelik halat Ø12 mm | gerginlik 15-20 kN |
| Ankraj noktaları | 15-20 metre aralık |
| Max 2 kişi | aynı anda |
| Fiyat: | 150-300 TL/metre (kurulum dahil) |
B. Dikey Yaşam Hattı (Ömür Boyu)
- Kullanım: Merdiven, dikey yüzey
- Malzeme: Çelik halat veya ray sistemi
- Özellik: Otomatik kilit (düşmede anında durur)
- Fiyat: 500-1,500 TL/metre
5. Baret (Kask)
- Standart: EN 397
- Özellik: Çene kayışı (düşmede çıkmasın)
- Kontrol: Çatlak, kırık (3 yılda 1 yenile)
- Fiyat: 50-150 TL
6. Kaymaz Ayakkabı
- Özellik:
- Çelik burunlu (S3 sınıfı)
- Kaymaz taban (SRC sertifika)
- Su geçirmez
- Fiyat: 300-800 TL
Ekipman Seti Maliyeti (1 Kişi)
| Ekipman | Fiyat (TL) |
|---|---|
| Tam vücut kemeri | 1,200 |
| Şok emici | 500 |
| Lanyard (çift kuyruk) | 400 |
| Baret + çene kayışı | 100 |
| Kaymaz bot | 500 |
| TOPLAM | 2,700 TL |
| 10 işçi için: | 27,000 TL (bir kerelik) |
| 💡 İşveren ücretsiz vermeli! Masraf çalışana yansıtılamaz. |
İşveren Sorumlulukları
Zorunlu 7 Adım
- Risk Değerlendirmesi
- Hangi çalışmalar 2m+ (liste)
- Düşme riskleri (korkuluk yok, ıslak zemin)
- Önlemler (iskele, emniyet kemeri)
- Doküman: “Yüksekte Çalışma Risk Değerlendirme Formu”
- İş Planı Hazırlama
- Ne yapılacak (çatı onarımı)
- Nasıl yapılacak (iskele, emniyet kemeri)
- Kim yapacak (sertifikalı işçiler)
- Ne kadar sürecek (5 gün)
- Eğitim (16 saat)
- Teorik: Yönetmelik, riskler (8 saat)
- Pratik: Ekipman kullanımı (8 saat)
- Katılım belgesi (sakla, teftiş için)
- Ekipman Temini
- Ücretsiz verilmeli
- CE sertifikalı
- Her işçiye özel (hijyen)
- Çalışma İzin Belgesi
- Her gün doldurulur
- İçerik: Yapılacak iş, süresi, işçiler, ekipman, riskler
- İşveren + işçi imzası
- Periyodik Kontrol
- İskele: Her gün + fırtına sonrası
- Emniyet kemeri: 6 ayda 1
- Yaşam hattı: Yılda 1 (yetkilı kurum)
- Acil Kurtarma Planı
- Asılı kalma → 6 dakika içinde kurtarma (asfiksi riski)
- Kurtarma ekibi (min 2 kişi eğitimli)
- Kurtarma ekipmanı (iniş aparatı, sedye)
Çalışan Sorumlulukları
- Çalışan yapmalı:
- ☑ Eğitime katılma
- ☑ Ekipman kullanma (emniyet kemeri takma)
- ☑ Ekipman kontrol (her kullanımda)
- ☑ Tehlikeyi bildirme (işverene)
- ☑ Talimatlara uyma (iş planı)
- Çalışan yapmama hakkı:
- ✓ Ekipman yoksa çalışmama
- ✓ Fırtınada çalışmama
- ✓ Eğitim almadan çalışmama
| ❌ İşçi ceza yemez, ceza işverene! |
Cezalar ve Yaptırımlar (2026 Güncel)
İdari Para Cezaları
| İhlal | Ceza (TL) | Yasal Dayanak |
|---|---|---|
| Eğitim vermeme | 9,552 | Madde 26/1-a |
| Ekipman vermeme | 19,104 | Madde 26/1-b |
| Risk değerlendirme yok | 47,760 | Madde 26/1-ç |
| İş sağlığı güvenliği hizmeti yok | 95,520 | Madde 26/1-d |
| Ölümlü iş kazası | 191,040 | Madde 26/1-e |
| Not: Her çalışan için ayrı ceza (10 işçiye eğitim vermeme = 95,520 TL) |
Ceza Davası
- Ölümlü/Ağır yaralanmalı kaza:
- TCK Madde 85: Taksirle ölüme neden olma → 2-6 yıl hapis
- TCK Madde 89: Görevini yapmama → Ceza artırımı
- Tazminat davası: 500,000-2,000,000 TL (aileden)
İşyeri Kapatma
| 3 kez ceza yiyenin işyeri 6 ay kapatılır! |
Vaka Analizi: İSG İhlali ve Sonuçları
Gerçek Vaka (2024, İstanbul)
| Olay: 4 katlı bina çatı onarımı, işçi 12 metre yükseklikten düştü, hayatını kaybetti. |
- İhlaller:
- ❌ İskele yok (sadece merdiven)
- ❌ Emniyet kemeri yok
- ❌ Eğitim yok (kayıt yok)
- ❌ Risk değerlendirme yok
- ❌ İş planı yok
- Sonuç:
- İşveren: 191,040 TL idari ceza
- İşveren: 5 yıl hapis cezası
- Aileye tazminat: 1,200,000 TL
- İşyeri: 6 ay kapatma
- Toplam maliyet: ~1,400,000 TL + hapis
- Önleme maliyeti:
- İskele kiralama (5 gün): 8,000 TL
- Emniyet kemeri (2 kişi): 5,400 TL
- Eğitim (2 kişi): 1,600 TL
- Toplam: 15,000 TL
| 💡 15,000 TL yatırım, 1,400,000 TL + hapis tasarrufu! |
Sık Yapılan Hatalar
❌ Hata 1: “2.5 metre, emniyet kemeri gerekmez”
Yanlış! 2 metre ve üstü → emniyet kemeri zorunlu (kolektif koruma yoksa)
❌ Hata 2: Bel Kemeri Kullanımı
Yasak! Sadece tam vücut kemeri (göğüs + bacak askılı)
❌ Hata 3: Emniyet Kemerini Sabitleme
- Yanlış: Ayakların altına bağlamak (serbest düşme artışı)
- Doğru: Baş seviyesi veya üstüne (serbest düşme min)
❌ Hata 4: Eskimiş Ekipman
- Tehlikeli! Yırtık, kopuk, aşınmış ekipman hurdaya!
- Kontrol: Her kullanımda + 6 ayda 1
❌ Hata 5: Eğitim Yok
- Sonuç: Hem ceza (9,552 TL) hem kaza riski
- Çözüm: 16 saat eğitim (800 TL/kişi)
Sonuç: Güvenlik = Yatırım, Masraf Değil
Yüksekte çalışma güvenliği, can kaybını önler ve yasal sorunlardan korur. Kritik noktalar:
- ✅ 2 metre+ → Emniyet kemeri zorunlu
- ✅ Tam vücut kemeri (bel kemeri yasak)
- ✅ 16 saat eğitim (yılda 1 tazeleme)
- ✅ Kolektif koruma öncelik (iskele, korkuluk)
- ✅ Acil kurtarma planı (6 dakika)
- ✅ İşveren sorumlu (ceza + hapis riski)
- ✅ Ekipman maliyeti: 2,700 TL/kişi (bir kerelik)
- ✅ Kaza maliyeti: 1,000,000+ TL + hapis
FAV Mimarlık olarak anahtar teslim fabrika inşaatı ve çelik konstrüksiyon projelerimizde ISO 45001:2018 standardında çalışıyoruz. 60+ projede 0 yüksekten düşme kazası kaydımız vardır. Konuyla ilgili olabilecek asma kat makalemizi de okuyabilirsiniz.
İSG Danışmanlığı ve Eğitim:
- ☎ 0262 322 2121
- 📧 info@favmimarlik.com
- 📍 Kocaeli, İstanbul, Sakarya, Bursa
Bu rehber, ISO 45001:2018 İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetim Sistemi ve 6331 Sayılı İSG Kanunu’na uygun olarak FAV Mimarlık Mühendislik Ekibi tarafından hazırlanmıştır. Son güncelleme: Mart 2026.
Yüksekte Çalışma Yönetmeliği SORULARI
Soru: Yüksekte çalışma kaç metreden itibaren sayılır?
Cevap: Yüksekte çalışma zemin seviyesinden 2 metre ve üstündeki her türlü çalışmadır. 6331 Sayılı İSG Kanunu ve Yüksekte Çalışma Yönetmeliği’ne göre 2m+ için emniyet önlemleri zorunludur.
Soru: Yüksekte çalışmada hangi ekipmanlar zorunlu?
Cevap: Tam vücut emniyet kemeri (göğüs+bacak askılı), şok emici, bağlantı halatı (lanyard), yaşam hattı, çene kayışlı baret ve kaymaz çelik burunlu ayakkabı zorunludur. Bel kemeri yasaktır.
Soru: Yüksekte çalışma eğitimi kaç saat?
Cevap: Yüksekte çalışma eğitimi minimum 16 saattir (teorik 8 saat + pratik 8 saat). Yılda 1 kez tazeleme eğitimi yapılmalıdır. İşe başlamadan önce eğitim zorunludur.
Soru: Emniyet kemeri vermeme cezası ne kadar?
Cevap: Emniyet kemeri vermeme cezası 2026 yılında 19,104 TL’dir (işçi başına). 10 işçiye vermeme durumunda 191,040 TL ceza kesilir. Ölümlü kazada 191,040 TL + hapis cezası vardır.
Soru: Bel kemeri kullanılabilir mi?
Cevap: Hayır, bel kemeri yüksekte çalışmada yasaktır. Düşme anında iç organ hasarına neden olur. Sadece tam vücut kemeri (5 nokta, göğüs ve bacak askılı) kullanılmalıdır.
Soru: Yüksekte çalışma izin belgesi gerekir mi?
Cevap: Evet, her gün “Yüksekte Çalışma İzin Belgesi” doldurulmalıdır. Yapılacak iş, süre, işçiler, ekipman ve riskler belirtilir. İşveren ve işçi imzalar. Teftiş sırasında istenir.
Soru: Fırtınada yüksekte çalışılabilir mi?
Cevap: Hayır, rüzgar >40 km/saat, yağmur, sis (görüş <50m), buz ve kar durumlarında yüksekte çalışma yasaktır. İşveren çalıştırırsa ceza alır ve kaza sorumluluğu işverendedir.
Soru: Emniyet kemeri kaç yılda değiştirilir?
Cevap: Emniyet kemeri her kullanımda kontrol edilir, 6 ayda 1 yetkili tarafından incelenir. Yırtık, kopuk, aşınmış veya düşme geçirmiş kemeri hemen hurdaya çıkarın. Düşme sonrası tek kullanımlıktır.
Soru: Yaşam hattı zorunlu mu?
Cevap: Kolektif koruma (korkuluk, iskele) yoksa yaşam hattı zorunludur. Yatay yaşam hattı çatı-asma kat için, dikey yaşam hattı merdiven-dikey yüzeyler için kullanılır.
Soru: İşveren hangi sorumlulukları yerine getirmeli?
Cevap: İşveren risk değerlendirmesi, iş planı, 16 saat eğitim, ücretsiz ekipman temini, çalışma izin belgesi, periyodik kontrol ve acil kurtarma planı yapmakla yükümlüdür. İhmal ceza ve hapis getirir.
Soru: Çalışan emniyet kemeri takmazsa ne olur?
Cevap: Çalışana ceza kesilmez, sorumluluk işverendedir. İşveren ekipman kullanımını sağlamalı, takmayana iş vermemelidir. Kazada sorumluluk %100 işverenin.
Soru: Acil kurtarma planı nedir?
Cevap: Düşme sonrası asılı kalma durumunda 6 dakika içinde kurtarma planıdır (asfiksi riski). Min 2 kişi eğitimli kurtarma ekibi, iniş aparatı ve sedye bulundurulmalıdır.
Soru: İskele montajı standartları nelerdir?
Cevap: İskele TS EN 12810 veya 12811 standardına uygun, montaj talimatı ile kurulmalı, her 4m’de ankraj, 3 sıralı korkuluk, min 60 cm platform genişliği olmalıdır. Her gün + fırtına sonrası kontrol şarttır.
Soru: Ölümlü iş kazası cezası ne kadar?
Cevap: Ölümlü iş kazasında 191,040 TL idari ceza, 2-6 yıl hapis cezası (TCK 85) ve 500,000-2,000,000 TL tazminat davası vardır. İşyeri 6 ay kapatılabilir. Önleme maliyeti sadece 15,000-30,000 TL’dir.
Soru: Yüksekte çalışma ekipman maliyeti ne kadar?
Cevap: Tam set (emniyet kemeri, şok emici, lanyard, baret, bot) kişi başı 2,700 TL’dir. İşveren ücretsiz vermeli. 10 işçi için 27,000 TL (bir kerelik yatırım). Vermeme cezası 191,040 TL’dir.
